Amiloidojenik Proteinleri Hedef Alan Aptamerler

Abstract

Günümüzde artan ortalama yaşam süresiyle beraber dünya genelinde yaşlı nüfus oranı da artış göstermektedir. Bu demografik değişim, yaşa bağlı gelişen nörodejeneratif hastalıkların insidansında belirgin bir artışı beraberinde getirmiştir. Özellikle Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklar, gerek oluşturdukları sosyo-ekonomik yük gerek hastaların yaşam kalitelerinde yaşanan düşüş nedeniyle küresel bir sağlık sorunu oluşturmaktadır. Bu hastalıkların patofizyolojisi incelendiğinde ortak mekanizmanın, proteinlerin yanlış katlanması ve amiloidojenik özellik kazanarak dokularda birikmesi olduğu görülmektedir. Amiloid-beta, alfa-sinüklein ve prion gibi proteinler, monomerik halden oligomerik ve fibriler yapılara dönüşerek agregasyon oluşturmakta, buna bağlı olarak da nöronal hasarlar ve hücre ölümleri görülmektedir. Mevcut farmakolojik tedaviler, çoğunlukla semptomatik iyileşme sağlamaya yönelik olup hastalığın ilerleyişini durdurmada sınırlı etkinlik göstermektedir. Bir başka farmakolojik yaklaşım olarak sunulan monoklonal antikor temelli immünoterapiler de çeşitli sınırlamalar içermektedir; yüksek üretim maliyetleri, immünojenik reaksiyon riski ve kan-beyin bariyeri geçişinde yaşanan sorunlar, klinik başarıyı etkileyen faktörlerdir. Yaşanan bu problemlerin aşılması amacıyla yapılan çalışmalarda, nükleik asit temelli terapötik ajanlar olan aptamerler ön plana çıkmaktadır. Aptamerlerin düşük immünojenisite riskli ve modifiye edilebilirlikleri sayesinde farmakokinetik üstünlükleri, araştırmacıların bu alanda çalışmalarının önünü açmış olup; amiloidojenik proteinlere olan yüksek afiniteleri sayesinde bu proteinlerin hedeflenmesiyle tedavide güçlü bir alternatif sunulmaktadır. Bu çalışmada amiloidojenik proteinleri hedef alan aptamer teknolojileri ve aptamerlerin nörodejeneratif hastalıkların tedavisindeki potansiyeli derlenerek incelenmiştir.