Farklı dozlarda solucan gübresi uygulamalarının soya fasulyesi (Glycine max (L.) Merrill) yağ içeriği ve kompozisyonu üzerine etkisi

Özet

Kimyasal gübrelerin neden olduğu çevresel zararları azaltmak amacıyla, vermikompost gibi organik gübrelerin tarımda kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Bu araştırma, 2025 yılında soya fasulyesinde (Glycine max (L.) Merrill) farklı dozlarda uygulanan vermikompostun yağ içeriği ve yağ bileşimi üzerine etkisini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, Selçuk Üniversitesi Çumra Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu uygulama alanında “Tesadüf Blokları Deneme Deseni”ne göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Araştırmada materyal olarak İlksoy çeşidi kullanılmış ve parsellere dört farklı dozda (0, 50, 100 ve 150 kg/da) vermikompost uygulanmıştır. Çalışmada tohum verimi, ham yağ oranı, ham yağ verimi ve yağ asidi kompozisyonu belirlenmiştir. Vermikompost uygulamalarının tohum verimi, ham yağ oranı ve ham yağ verimi üzerine etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır. Farklı vermikompost uygulamalarında İlksoy çeşidinin tohum verimi 205.57–262.00 kg/da, ham yağ oranı %13.10–15.80 ve ham yağ verimi 27.60–42.70 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek tohum verimi 50 kg/da vermikompost uygulamasından elde edilirken, en yüksek ham yağ oranı ve ham yağ verimi 100 kg/da vermikompost uygulamasında belirlenmiştir. Vermikompost uygulamalarının yağ asidi kompozisyonu üzerine etkisi, oleik asit dışında istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır. Sonuçlara göre linoleik, oleik, linolenik, palmitik, stearik, kaprilik, araşidik ve behenik asit oranları sırasıyla %47.77-49.21, %20.88-21.41, %10.05-10.67, %9.73-10.30, %5.28-5.87, %0.63-0.87, %0.46-0.52 ve %0.35-0.38 arasında değişmiştir. En yüksek oleik ve palmitik asit oranları kontrol grubunda elde edilirken, en yüksek linoleik ve araşidik asit oranları 100 kg/da uygulamasında; en yüksek linolenik, stearik, kaprilik ve behenik asit oranları ise 150 kg/da vermikompost uygulamasında belirlenmiştir.