Hidroponik koşullarda yetiştirilen farklı soya (Glycine max L.) çeşitlerine ait filizlerde morfolojik gelişim, verim ve protein özelliklerinin belirlenmesi

Özet

Bitkilerin hidroponik koşullarda filizlendirilmesi, kaynak kullanımını optimize ederek kısa zamanda yüksek verimli ve kaliteli sürdürülebilir bir üretim sağlamaktadır. Bu çalışmada hidroponik şartlarda yetiştirilen soya (Glycine max L.) çeşitlerine ait filizlerin morfolojik gelişim, verim ve protein özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 2025 yılında Selçuk Üniversitesi Çumra Uygulamalı Bilimler Yüksekokuluna ait 3x2x2 m boyutlarındaki hidroponik bitki üretim odasında yürütülen bu araştırma “tekrarlanan tesadüf parselleri” deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuş, çalışma materyali olarak 4 farklı soya çeşidi (Traksoy, Mersoy, İlksoy ve Kristal22) kullanılmıştır. Hidroponik uygulamada gelgit sulama sistemi için 40x120 cm ölçülerinde plastik küvetlerden yararlanılmış, çimlendirme kabı olarak ise 25x35 cm boyutlarında delikli alüminyum kaplar kullanılmıştır. Araştırma sonucunda çeşitler arasında filiz gelişimi, biyokütle verimi, kuru madde oranı ve verimi ile protein oranı ve verimi bakımından istatistiksel olarak önemli farklılıklar belirlenmiştir (p<0.01). Bitki boyu, kök uzunluğu, biyokütle verimi, kuru madde oranı ve verimi, protein oranı ve verimi sırasıyla 24.73 cm, 8.20 cm, 32.50 kg m⁻², %15.87, 3.98 kg m⁻², %42.41 ve 13.63 kg m⁻² olarak belirlenmiştir. Bitki boyu bakımından Mersoy; kök gelişimi, biyokütle, kuru madde ve protein verimleri bakımından İlksoy; protein içeriği bakımından Traksoy; kuru madde içeriği bakımından ise Kristal22 çeşitleri ön plana çıkmıştır. Esansiyel amino asidler arasında lizin, lösin, fenilalanin, treonin ve izolösin p<0,01 düzeyinde anlamlı bulunurken, valin p<0.05 düzeyinde anlamlı bulunmuştur. Tirozin hariç (p<0,01) tüm esansiyel olmayan amino asidler için de istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Filizlerin toplam amino asit içeriği xxx g 100 g⁻¹ aralığında değişmekte olup, en yüksek amino asid değerleri aspartik asit (17,72 g 100 g⁻¹) ve glutamik asit (4,89 g 100 g⁻¹) için belirlenmiştir. Esansiyel amino asidler arasında Lizin (3,76 g 100 g⁻¹) ve Lösin (2,68 g 100 g⁻¹) soya filizlerinde baskın amino asidler olarak tanımlanmıştır.