Herbisit aclonifen'in Allium cepa L. kök meristem hücreleri üzerindeki sitotoksik ve genotoksik etkileri

Özet

Aclonifen, tarımda yabancı ot kontrolü için yaygın olarak kullanılan seçici bir difenil eter herbisitidir; ancak hedef dışı bitki hücreleri üzerindeki sitotoksik ve genotoksik etkilerine ilişkin bilgi sınırlıdır. Bu çalışmada aclonifen'in Allium cepa L. kök meristem hücreleri üzerindeki söz konusu etkileri araştırılmıştır. Aclonifen'in sudaki düşük çözünürlüğü nedeniyle tüm test çözeltileri %1 dimetil sülfoksit içinde hazırlanmış ve nihai dimetil sülfoksit konsantrasyonu tüm gruplarda %1 düzeyinde sabit tutulmuştur. Ön kök büyüme inhibisyon testinde, 96 saatlik maruziyet sonunda kök uzunluğunu kontrolün yüzde ellisine düşüren konsantrasyon 100 milyonda bir parça olarak belirlenmiş; buna göre sitogenetik analizlerde bu değerin yarısı, bir katı ve iki katına karşılık gelen 50, 100 ve 200 milyonda bir parça konsantrasyonları kullanılmıştır. %1 dimetil sülfoksit içeren saf su çözücü ve negatif kontrol, 10 miligram litre başına metil metansülfonat ise pozitif kontrol olarak alınmıştır. Soğan kökleri 24, 48 ve 72 saat süreyle muameleye tabi tutulmuş; her grup için 5 biyolojik tekrar üzerinden toplam 5000 hücre değerlendirilerek kök uzunluğu, kök ağırlığı, mitotik indeks, mikronükleus sıklığı ve kromozomal anomali sıklığı ölçülmüştür. Veriler tek yönlü varyans analizi ardından Dunnett testi ile analiz edilmiş; istatistiksel anlamlılık düzeyi p < 0,05 olarak kabul edilmiştir. Aclonifen uygulamaları, kök büyümesini ve mitotik indeks değerlerini konsantrasyon- ve zaman-bağımlı olarak anlamlı düzeyde azaltırken mikronükleus ve kromozomal anomali sıklıklarını belirgin biçimde artırmıştır. En sık gözlenen anomaliler kromozom laggardları, yapışkanlık, anafaz köprüleri ve c-mitoz olmuş; bu patern hem anöjenik hem klastojenik etki mekanizmalarına işaret etmektedir. Aclonifen'in en yüksek konsantrasyonu, metil metansülfonat ile karşılaştırılabilir düzeyde etki sergilemiştir. Aclonifen, Allium cepa kök meristem hücreleri üzerinde sitotoksik ve genotoksik etkiler oluşturmakta olup elde edilen bulgular, herbisitlerin çevresel risk değerlendirmesinde bitki temelli biyotestlerin değerini ortaya koymaktadır.