Dünya ve Türkiye’de Kaz Yetiştiriciliğinin Mevcut Durumu
Özet
Kaz üretimi, küresel kümes hayvanları sektörünün nispeten küçük ancak ekonomik ve kültürel açıdan önemli bir kolunu oluşturmaktadır. Bu derleme, güncel istatistiksel veriler ve ilgili literatür kaynaklarını kullanarak, dünya genelinde ve Türkiye’deki kaz yetiştiriciliğinin mevcut durumu, üretim özellikleri ve uluslararası ticaret yapısı hakkında kapsamlı bir genel bakış sunmayı amaçlamıştır. Kazlar et, yağlı karaciğer, tüy/alt kuş tüyü, yumurta üretimi ve alternatif üretim sistemleri için kullanılsa da, küresel kaz üretimi coğrafi olarak oldukça yoğunlaşmış durumdadır. FAO'nun son istatistiklerine göre, Çin hem dünya kaz popülasyonunda hem de kaz eti üretiminde ezici bir üstünlüğe sahiptir. 2024 yılında, Asya küresel kaz popülasyonunun yaklaşık %89,66'sını oluştururken, Çin tek başına dünya kaz popülasyonunun %88,68'ini ve küresel kaz eti üretiminin %98,05'ini temsil etmiştir. Buna karşılık, kazlar toplam dünya kümes hayvanı popülasyonunun yalnızca %1,29'unu oluşturmuştur. Türkiye’de kaz yetiştiriciliği, son yıllarda yarı entansif üretim sistemlerinin giderek yaygınlaşmasına rağmen, ağırlıklı olarak geleneksel köy sistemlerinde serbest dolaşım altında yetiştirilen yerli popülasyonlara dayanmaktadır. Kars ili, son on yıl boyunca Türkiye’deki en yüksek kaz popülasyonunu istikrarlı bir şekilde elinde tutmuştur. Bununla birlikte, Türkiye’deki kaz üretimi, düşük üreme performansı, kuluçka verimliliği sorunları, sınırlı damızlık hayvan mevcudiyeti, yetersiz entegre kesim ve işleme altyapısı ve bölgesel olarak yoğunlaşmış tüketim alışkanlıkları gibi birçok önemli kısıtlamayla karşı karşıya kalmaya devam etmektedir. Toplam kümes hayvanı üretimine katkısı nispeten sınırlı olmasına rağmen, kaz yetiştiriciliği, sürdürülebilir büyüme potansiyeli yüksek önemli bir alternatif kümes hayvanı sektörü olmaya devam etmektedir. Sektörün gelecekteki gelişimi, büyük ölçüde genetik iyileştirme, üreme yönetimi, kuluçka verimliliği, modern üretim sistemleri, işleme altyapısı ve katma değerli ürün geliştirme alanlarındaki ilerlemelere bağlı olacaktır.
