Fitoterapi Ajanları ve Kas-İskelet Sağlığı: Küresel Araştırma Eğilimlerinin Bibliyometrik Analizi (2000–2025)

Özet

Kas-iskelet sistemi hastalıkları dünya genelinde engelliliğin önde gelen nedenlerinden biri olup bu alandaki fitoterapi yaklaşımlarına olan ilgi son yirmi yılda önemli ölçüde artmıştır. Bu çalışma, söz konusu alandaki küresel bilimsel çıktıyı bibliyometrik yöntemlerle değerlendirmeyi amaçlamıştır. 31 Mayıs 2026 tarihinde Scopus veri tabanında, fitoterapi ile ilişkili terimler (phytotherap*, "herbal medicine", ethnopharmacology, "medicinal plant*", phytomedicine, "traditional medicine") ile kas-iskelet sistemi hastalıkları terimlerini (musculoskeletal, osteoarthritis, "rheumatoid arthritis", "low back pain", fibromyalgia, rehabilitation) birleştiren Boole arama dizisi uygulanmış; arama 2000–2025 yılları arasında İngilizce yayımlanmış orijinal araştırma makaleleriyle sınırlandırılmıştır. Toplam 1.052 dergide yayımlanmış 3.032 makale elde edilmiş; bu makaleler 76.827 atıf biriktirmiştir (ortalama: 25,34; H-indeksi: 107). Yıllık yayın sayısı 2000'deki 20 makaleden 2025'te 262'ye yükselmiştir. En üretken ülke Çin (n=804), ardından Hindistan (n=403) ve Güney Kore (n=348) olmuştur; Türkiye 36 yayınla 20. sıradadır. Dergiler arasında Journal of Ethnopharmacology öne çıkmıştır (n=295). En üretken yazar Ha In-Hyuk'tur (Güney Kore, n=43). En sık çalışılan fitoterapi ajanları zencefil (n=176), kurkumin/zerdeçal (n=147) ve ısırgan otu (n=92) olmuştur. Anahtar kelime analizi dört tematik küme ortaya koymuştur: Kore tıbbı ve akupunktur; geleneksel Çin tıbbı ve tamamlayıcı tıp; ağrı ve osteoartrit; etnobotanik ve geleneksel bilgi. Fitoterapi ve kas-iskelet sağlığı alanındaki araştırmalar istikrarlı bir büyüme göstermekle birlikte coğrafi olarak Doğu Asya'da yoğunlaşmaktadır. Zengin endemik florası olmasına karşın Türkiye'nin bu alana katkısı sınırlı kalmış olup gelecekteki araştırmalar için önemli bir fırsat teşkil etmektedir.