Barajlar, Rekreasyon Alanları, İklim Değişikliği ve Su Güvenliği: Çoruh Nehri Örneğinde Bir Değerlendirme

Özet

Su insan ve toplum yaşamının sürdürülebilirliği için elzem bir kaynaktır.   Dünyanın üçte ikisi sularla kaplı olmakla birlikte dünyamız kullanılabilir su kaynakları açısından zengin değildir. Kullanılabilir kaynakların sürdürülebilirliği ise küresel ısınma, kuraklık, iklim değişikliği gibi sorunların tehditi altındadır.                                                                                                                                Çoruh Nehri Mescit dağlarında doğan, Bayburt ve Erzurum illeri sonrasında Gürcistan içinden geçerek Karadeniz’e dökülen bir nehirdir. Toplam 431 km uzunluktaki nehrin 21 km’si Gürcistan sınırları içinde olup Çoruh, ülkemizin sınıraşan beş suyundan biridir. Türkiye’nin 26 hidrolojik havzasından biri olan Çoruh Havzası toplamda 20.259.900.000 m² lik bir alana sahiptir. Çoruh Nehri ülkemizin en hızlı akan nehri olup kendisinden, enerji üretiminden sulamaya, içme suyu sağlanmasına, rekreasyonel alanlar oluşturulmasına birçok amaçla yararlanılmaktadır. Üzerindeki enerji üretimine yönelik mevcut barajlarındaki HES’lerle Türkiye’de üretilen toplam enerjinin %6’sını karşılayan ve ekonomiye olumlu katkı sağlayan nehir ve havzası, yatağındaki su seviyesinin azalması ve nehir ekosisteminin bozulmasına dayalı olarak çevresel açıdan olumsuz değişimler de yaşamaktadır.        Dünyadaki kullanılabilir su kaynaklarının,  insanoğlunun eylemleriyle giderek azalması, jeopolitik bir kaynak olarak suyun;  uluslararası güç dengeleri üzerinde etkili olmasına ve kıt olduğu bölgelerde oluşan rekabetle, uluslarca ulusal güvenlik sorunu olarak değerlendirmesine yol açmıştır. Özellikle sınıraşan sular onu paylaşan devletler arasında ciddi uyuşmazlıklara, gerginliklere  hatta su savaşlarına yol açabilmektedir.                                                                                                                              Çoruh Nehri Havzası, ülkemiz için stratejik önemde ve hidroelektrik üretim kapasitesinin önemli bir bölümünü oluşturan bir su sistemidir. Bu çalışmada, havzada inşa edilen barajların, rekreasyon alanlarının iklim değişikliğiyle etkileşimi ve su güvenliği üzerindeki etkileri incelenmektedir. Bu kapsamda yapılan literatür taramasıyla sağlanan verilerle;  hidrolojik rejim değişimleri, sera gazı emisyonları, ekosistem üzerindeki baskılar ve sınır aşan su yönetimi sorunları ele alınmıştır. Ulaşılan sonuçlar, barajların,  rekreasyon alanlarının ekonomik, sosyal katkılarına karşın, uzun vadede su güvenliği iklim değişikliği ve çevresel sürdürülebilirlik açısından sorunlara yol açacağını ve bu bağlamda çok boyutlu planlama gerektirdiğini ortaya koymaktadır.